Op maandag 16 februari ging op het Rudolf Steiner College in Haarlem het onderwijsproject Connect Healthy Rivers van start. De aftrap vond plaats tijdens de jaarlijkse duurzaamheidsweek, waarin 175 leerlingen uit 4havo en 5 vwo zich verdiepten in thema’s als kleding, voedsel, afval en water. Voor het onderdeel water werd op maandagochtend door leerlingen onder begeleiding van Li An Phoa van Stichting Drinkable River en de Stedenband Haarlem-Mutare de kwaliteit van het Spaarnewater onderzocht en werd het serious game Aqua Heroes gespeeld. De rest van de week bedachten de leerlingen in groepjes oplossingen voor aan water gerelateerde problemen en presenteerden die op de laatste dag van de projectweek. Een erg leuk idee kwam van het werkgroepje van Willemijn, Safwan, Bodille, en Morris. Ze stelden voor om langs de rivier Lisdodde te planten om het water te zuiveren.
Connect Healthy Rivers is een initiatief van de Stedenband Haarlem-Mutare en vormt een nieuwe stap in de meer dan dertig jaar oude samenwerking tussen Haarlem en de zusterstad Mutare in Zimbabwe. Het project verbindt jongeren, scholen en gemeenschappen rond één urgent thema: gezonde rivieren als basis voor een leefbare toekomst.
Wereldburgerschap als fundament
De Stedenband Haarlem–Mutare richt zich al decennia op het bevorderen van wereldburgerschap, duurzame ontwikkeling en internationale samenwerking. Onderwijs is daarbij een centrale pijler. Met eerdere projecten zoals Reis voorbij de Evenaar, Zimsurf en het Erasmus+ project Games for Goals ontwikkelde de stichting educatieve programma’s rond kinderrechten, biodiversiteit en duurzaam waterbeheer.
In samenwerking met Europese hogescholen, NGO’s en docenten ontstonden diverse serious games, waaronder Aqua Heroes, Ticket to Rights en Planet Vivo! Deze spellen maken complexe mondiale vraagstukken toegankelijk en handelingsgericht voor leerlingen. Het nieuwe project Connect Healthy Rivers bouwt voort op deze ervaring en verbindt Nederlandse en Zimbabwaanse jongeren in een gezamenlijke leer- en actielijn.
Water als gedeelde uitdaging
Rivieren wereldwijd staan onder druk. Ook lokaal is dat zichtbaar. Het Spaarne in Haarlem en de Sakubva-rivier in Mutare kampen met vervuiling door plastic, pesticiden en andere schadelijke stoffen. Daarnaast zorgen klimaatverandering, droogte en extreme regenval voor extra belasting van ecosystemen.
Voor jongeren in Mutare is schoon drinkwater veel minder vanzelfsprekend dan voor hun leeftijdsgenoten in Nederland. Tegelijkertijd delen zij dezelfde zorg om hun leefomgeving. Uit gesprekken met leerlingen blijkt dat zij wíllen bijdragen aan oplossingen, maar vaak niet weten hoe. Scholen zoeken op hun beurt naar concreet lesmateriaal, partners en ondersteuning om duurzaamheid betekenisvol te integreren in het curriculum.
Het project wordt mede mogelijk gemaakt door een subsidie van het Wilde Ganzen programma Connect for Global Change dat wordt gefinancierd met Europese subsidie. Connect Healthy Rivers speelt hierop in door leren en doen structureel te verbinden. Het project loopt van 1 februari 2026 tot 1 april 2027 en bestaat uit drie rondes, gekoppeld aan internationale schoonmaakacties zoals World Cleanup Day en de Landelijke Opschoondag. In beide steden staan jongerenparticipatie en internationale uitwisseling centraal. Jongeren gaan aan de slag met actuele mondiale vraagstukken zoals plasticvervuiling, PFAS, droogte, overstromingen en biodiversiteitsverlies. In beide landen nemen basisscholen en scholen voor voortgezet onderwijs deel aan een leer- en doe-programma in drie rondes. Leerlingen onderzoeken hun lokale watergebruik en de waterkwaliteit, vergelijken hun bevindingen met die van hun partnerstad en ontwikkelen concrete acties, zoals rivieropruimingen, citizen science-watermetingen en bewustwordingscampagnes.
Educatie als motor van verandering
Een belangrijk instrument binnen het project is het serious game Aqua Heroes, dat in zowel het primair onderwijs als het voortgezet onderwijs wordt ingezet. Via spelelementen ontdekken leerlingen de oorzaken en gevolgen van watervervuiling en leren zij oplossingsgericht denken.
Voor basisscholen vormt daarnaast het gedachtegoed van de Inner Development Goals (IDG’s) een leidraad. Deze benadering richt zich op het versterken van innerlijke capaciteiten zoals empathie, kritisch denken en doorzettingsvermogen. Onder begeleiding van partners uit het hoger onderwijs worden deze vaardigheden geïntegreerd in lessen en reflectiemomenten.
Voor de bovenbouw van het primair onderwijs ontwikkelt Technotrend Stichting een lesprogramma van vier bijeenkomsten, gebaseerd op challenge-based learning. Leerlingen maken kennis met leeftijdsgenoten in de partnerstad, verkennen via Aqua Heroes het belang van water en ontwerpen vervolgens een eigen actie. Dat kan variëren van een schoonmaakactie langs het water tot het maken van producten van gerecycled plastic of het opzetten van een bewustwordingscampagne.
Middelbare school-leerlingen gaan een stap verder door ook citizen science toe te passen. Zij voeren watermetingen uit in lokale rivieren, analyseren resultaten en delen bevindingen met partners in de andere stad. Zo ontwikkelen zij niet alleen kennis, maar ook praktische vaardigheden en een duurzaam handelingsperspectief.
Gelijkwaardige internationale uitwisseling
Een kernwaarde van het project is gelijkwaardigheid. De samenwerking tussen Haarlem en Mutare is gebaseerd op wederkerigheid en respect voor elkaars context. Tijdens uitwisselingen ligt de nadruk op overeenkomsten en wederzijds leren, niet op verschillen in welvaart of infrastructuur.
Docenten in beide steden worden getraind om bewust om te gaan met culturele perspectieven, genderrollen en mogelijke vooroordelen. Reflectie is een vast onderdeel van het lesprogramma. Door het gebruik van het IDG-model worden leerlingen uitgedaagd hun eigen aannames te onderzoeken en kritisch te kijken naar mondiale verhoudingen.
Deze benadering sluit aan bij de bredere missie van Connect for Global Change: bewustwording bevorderen, kritisch denken stimuleren en collectieve actie aanmoedigen.
Maatschappelijke inbedding
Het project bouwt voort op bestaande netwerken in beide steden. In Haarlem zijn onder meer het Coornhert Lyceum, Rudolf Steiner College, Spaarne College, diverse basisscholen en lokale vrijwilligersorganisaties, zoals wijkplatform Molenwijk, Bermbende Haarlem, Bewonersgroep Groene Esplanade , IVN Zuid Kennemerland, twee kanoverenigingen en scouting betrokken. In Mutare wordt samengewerkt met scholen, maatschappelijke organisaties en de gemeente.
Een belangrijke partner in Zimbabwe is de Mutare River Rehabilitation Initiative (MRRI), die zich inzet voor herstel van de Sakubva-rivier. De gemeente Mutare speelt eveneens een cruciale rol, mede ondersteund door VEI, de samenwerking van Nederlandse waterbedrijven.
Om de samenwerking duurzaam te verankeren, wordt gewerkt aan een Memorandum of Understanding tussen gemeente, scholen en maatschappelijke organisaties. Daarnaast wordt in Mutare een projectcoördinator aangesteld om de voortgang en lokale participatie te waarborgen.
Van schoonmaakactie tot systeemverandering
De zichtbare activiteiten schoonmaakacties, debatten, tentoonstellingen vormen slechts het topje van de ijsberg. Achter elke actie schuilt een zorgvuldig opgebouwde leer- en betrokkenheidslijn. Leerlingen groeien van bewustwording naar betekenisvolle betrokkenheid en uiteindelijk eigenaarschap over hun eigen actie.
Ook burgers, ouders en particuliere initiatieven worden actief betrokken. Via nieuwsbrieven, debatavonden en gezamenlijke evenementen ontstaat een bredere beweging rond waterbewustzijn. Vrijwilligers meten waterkwaliteit, werken samen met natuurorganisaties en delen resultaten via sociale media en exposities.
Een beweging van hoop
Connect Healthy Rivers is meer dan een tijdelijk onderwijsproject. Het is een beweging waarin jongeren leren dat zij deel uitmaken van een wereldwijd systeem en dat hun handelen ertoe doet. Door kennis, reflectie en concrete actie te combineren, groeit niet alleen hun begrip van waterproblematiek, maar ook hun zelfvertrouwen en veranderkracht.
Wanneer leerlingen in beide steden gelijktijdig hun rivier schoonmaken, water meten en ideeën uitwisselen, wordt wereldburgerschap tastbaar. Dan blijkt dat een rivier niet alleen een geografische stroom is, maar ook een verbindende kracht tussen mensen, steden en continenten.
In Haarlem én Mutare ontstaat zo een generatie jongeren die water niet langer als vanzelfsprekend beschouwt, maar als een gedeelde verantwoordelijkheid. Gezonde rivieren worden het symbool van iets groters: internationale solidariteit, innerlijke groei en duurzame actie.
Dik Bol
06-19850569
Haarlem 23 februari 2026
Meer informatie www.haarlem-mutare.nl videofutura@gmail..com
