LEESHONGER

OP ONS BEST IN VERHALEN VERTELLEN

AFRIKA SCHREEUWT OM BOEKEN, EN WIJ HIER IN HET WESTEN DUIKEN IN DE LEEGTE VAN HET INTERNET.
LAAT DE SCHAT VAN DE LITERATUUR NIET VERSLOFFEN.
VERHALEN MAKEN WIE WIJ ZIJN.
Doris Lessing
Winnares Nobelprijs literatuur

Verbazingwekkende uitvindingen zijn het, de computer, internet en tv, een revolutie. Niet de eerste waar de mensheid mee te maken krijgt. De revolutie van de boekdrukkunst veranderde onze gedachten en manier van denken. Maar net als toen vraagt ook nu niemand zich af hoe we zullen veranderen door het internet, dat een hele generatie heeft verleid met zijn leegte. Zelfs redelijke lieden geven toe dat zij zich nauwelijks weten los te maken als ze eenmaal op het web zitten, voor ze het weten is de hele dag weg met bloggen.

Tot voor kort was leren belangrijk, nat als de waardering voor de literatuur. Natuurlijk, een hoop mensen deden maar alsof ze educatie hoog hadden zitten. Maar feit is dat arbeiders hongerden naar boeken, die de bibliotheken en scholen die zijn ontstaan in de achttiende en negentiende eeuw. Lezen was een deel van het algemene onderwijs.

Doris Lessing op de stoep voor haar huis in London, ze heeft net gehoord dat ze de Nobelprijs heeft gewonnen

We kennen het droevige verhaal, maar nog niet het slot. Er zijn meer mensen op de wereld. Zo vertelde iemand me over haar recente bezoek aan Zimbabwe. Ze had dorpsbewoners ontmoet, die hadden honger, maar spraken over boeken en hoe ze eraan konden komen, ze spraken over educatie.

Ik zit bij een clubje dat probeert boeken naar die dorpjes te krijgen. Wat ze daar willen lezen heb ik eens laten uitzoeken. Het antwoord was niet anders dan in een onderzoek in Zweden. Net als de Europeanen willen Afrikanen romans lezen, science fiction, gedichten, detectives, drama’s, Shakespeare Wij als clubje deden ons best, maar bedenk dat een goede pocket uit Engeland daar nog altijd een maandinkomen deed, dat wil zeggen voor het terreurbewind van Mugabe. Nu met de inflatie, gaat het om jaarlonen. Breng een doos met boeken naar een dorpje en ze worden met tranen in ontvangst genomen. Ze zeggen wel dat mensen de regering krijgen die ze verdienen, maar dat geldt niet voor Zimbabwe. Bedenk wel dat respect voor en de honger naar boeken niet te danken is aan het Mugabe-regime, maar aan dat daarvoor, van blanken. Het is en fenomeen waar je versteld van staat, die zucht naar boeken, van Kenia tot kaap Goede Hoop. Ik ben opgegroeid in een huis dat wat groter was dan doorsnee, maar eigenlijk toch niet meer dan een lemen hut met een dak erop. Het verschil was dat het vol met boeken stond. Die lieten mijn ouders naar Afrika komen. Soms krijg ik wel eens briefjes van mensen uit Afrikaans dorpjes: “ik wordt ook schrijfster, want ik woon in net zo’n huis dat van u.” Helaas, dit lukt niet. Schrijvers komen niet uit huizen zonder boeken. Neem de speeches van recente Nobelprijswinnaars, bijvoorbeeld die van Pamuk, zijn vader had 1500 boeken; V,S, Naipaul noemt de Veda’s, de oude heilige hindoegeschriften waarmee hij is opgegroeid en de British Library, die hij plunderde.
Om te kunnen schrijven, zoiets als literatuur voort te brengen, moet je een innige band hebben met bibliotheken, boeken, de Traditie.

Schrijver word je niet zo makkelijk in Zimbabwe, niet onder Mugabe. Het is daar al moeilijk genoeg om zover te komen dat je kunt lezen en schrijven. En al heb je iets op wat op papier lijkt, probeer daar maar eens iemand te vinden die het uitgeeft.

LEESHONGER

The quest for reading materials in Zimbabwe is a living one. We used to be the brain basket of our region and we boasted of highly qualified and intellectual people. But our educational system has been eroded by the ongoing persistent economic problems that have made the teachers leave their students for greener pastures.
The country is suffering brain drain. We desperately lack reading materials, not only novels but also educational books, to develop our students in all kinds of subjects. We need books for all levels from primary schools up to Universities.’

Keaven Simomondo,
Zimbabwaanse dichter en acteur

Doris Lessing ontving de Nobelprijs voor de literatuur in 2007

Het is onvoorstelbaar hoeveel stemmen niet worden gehoord, hoeveel talent verloren gaat. Want ik heb het nog niet eens gehad over wat nog voorafgaat aan die uitgever, een voorschot, aanmoediging. Het belangrijkste voor een schrijver is of hij een ruimte heeft gevonden, een lege ruimte waar de woorden kunnen opkomen, de woorden die zijn karakters uitspreken, ideeën – inspiratie. Als een schrijver die ruimte niet kan vinden, komen gedichten en verhalen niet tot leven.

Mijn geest is vol van schitterende herinneringen aan Afrika, en ik kan die oproepen wanneer ik maar wil. Hoe de zon onder kon gaan, goud, purper en oranje; vlinders op geurige struiken in de Kalahari; en op de oevers van de Zambesie, met alle vogels van Afrika om je heen, de olifanten, giraffes, leeuwen en de rest, alles in overvloed.

Maar er is meer, die jongeman in zijn “bibliotheek”, die een krat boeken heeft gekregen van een Amerikaan. Hij pakt ze in, niemand mag ze lezen: “Want dan worden ze vies, en wie stuurt me nieuwe?”

Wij bezitten een enorme schatkamer, vol literatuur, die teruggaat tot de Egyptenaren, Grieken en Romeinen. Het ligt er allemaal om telkens weer ontdekt te worden, voor wie het geluk heeft toegang te krijgen. Stel je eens voor dat we die schat niet zouden hebben, hoe arm en leeg we zouden zijn zonder die erfenis van de oude verhalenvertellers, die terug gingen naar die open plek in het bos waar het allemaal begon, het vuur, de magie, de wereld van de geesten. Bij datzelfde vuur haalt de moderne verhalenverteller zijn inspiratie.

Wat er ook gebeurt, in tijden van oorlog, bij rampen, de verhalenmaker is met ons, want onze verbeelding maakt wie we zijn, in voor – en tegenspoed. Als we verwond zijn, verscheurd of zelfs platgewalst, de verhalenverteller helpt ons eroverheen. Als schepper van verhalen, dromen, mythes zijn we op ons best.

Samenvatting van de speech van Lessing bij haar aanvaarding van de Nobelprijs voor de literatuur.

© THE NOBEL FOUNDATION 2007

De volledige speech in het engels in pdf

Namens het comité LEESHONGER alvast bedankt!
Rieks Swarte, theatermaker
Els Pelgrom, schrijfster
Bram Rietveld, stadsbibliotheek Haarlem
Heleen van Ham, Toneelschuur
Anna Oolders, Atheneum boekhandel
Ciska Jonkers, Soroptimistclub Haarlem e.o. (Vakvouwen voor vrouwen)
Hans van der Velden, leraar internationaal onderwijs
Kitty Janssen, leraar internationaal onderwijs
Richard Lagerweij, Stedenband, graficus
Dik Bol, Stedenband coördinator
Elisabeth Lodewijk, Stedenband, onderwijs
Marie Thérèse Meijs, Stedenband, bestuur