Theaterworkshop Mutare
Ze zeggen wel eens: het theater kent geen grenzen. Maar onze wereld wel: op elke kaart zie je het bewijs. Strepen en lijnen die het einde van het ene, en het begin van het andere land aangeven. Heldere en duidelijke eenheden, vormen de lapjesdeken van de wereld.
In elk afzonderlijk lapje zijn er regels en gebruiken: elke samenleving kent de eigen grenzen.
En in elke samenleving is het vaak de kunst en de kunstenaar die deze grenzen en regels bevraagt, gebruikt en laat zien of tegenover elkaar zet. Vooral in het theater, de kunstvorm bij uitstek waarin we ons dagelijks leven met een vergrootglas kunnen bekijken, zie je het voordeel van het samenvoegen van allerlei verschillende elementen. Theater en theatermakers floreren bij de ontmoeting tussen het ene, en het andere: juist op het moment van confrontatie en samenkomst ontstaan de uitgangspunten voor een theatervoorstelling. Juist in die kleine, contrasterende deeltjes schuilt het grote verhaal. De kunstenaar bekijkt zijn eigen lapje, maar ziet ook de hele deken. Daarom zeggen ze wel eens: het theater kent geen grenzen. En ik ben het met ze eens.
Overal in de wereld is er theater. Ook in Zimbabwe is het theater alom aanwezig: in het weekend is er straattheater, en als er gewacht wordt, zingt men. Zeker vanwege de omstandigheden waarin het land nu verkeert (de economische crisis, het dictatoriaal regime) is het belangrijk voor de theatermens daar om zich, binnen de mogelijkheden, te blijven uiten. Zo kunnen ideeën zich blijven ontwikkelen, en komt een cultuur niet tot stilstand. In Zimbabwe heerst momenteel een cultuur van zwijgen: soms is het beter en veiliger, niets te zeggen. Hier in Nederland zijn we erg gewend onze mondige cultuur: je moet vooral alles zeggen en het liefst nog hard ook. Door theatermakers uit deze twee uitersten samen te brengen, zullen er interessante, experimentele combinaties gevormd worden die zullen leiden tot een artistiek product: een theatervoorstelling. Bekende en onbekende elementen zullen een weg moeten vinden in een verhaal, wat zowel Nederlandse als Zimbabwaanse eigenschappen heeft. De taal van het theater overstijgt alle grenzen en deze voorstelling zal een positief effect hebben op culturele interacties. Het geeft tevens, binnen de mogelijkheden van de huidige politieke situatie, stem aan de ideeën van de Zimbabwaanse theatermakers. We horen over de economische crisis, maar niet over de samenleving zelf en de ideeën die er heersen.
Artistiek gezien gaan we uit van een montagevoorstelling. Een voorstelling, waarin verschillende elementen, die soms haaks op elkaar staan, een groot verhaal moeten gaan vertellen. Deze brokstukken laten de poging op zichzelf zien, en zullen de krachten van elke deelnemer verbeteren en bundelen. De montage moet leiden tot een voor iedereen toegankelijke voorstelling. Bont en groots, staat naast stil en verstild. Zang naast tekst en beweging. De lach naast een traan. Theater gebruikt van oudsher verschillende trucs om zich te uiten onder bepaalde omstandigheden. Het maken van een voorstelling waarin komische elementen gebruikt worden om iets wezenlijks te zeggen, werkte in 2007. Nu willen we dit weer doorzetten. Subsidiegever HIVOS heeft ons gevraagd in te zoomen op het thema tolerantie. In dit thema kunnen we zowel kleine, persoonlijke verhalen vinden, als grotere problemen die in een samenleving heersen. Zimbabwaanse ideeën kunnen bestaan naast Nederlandse ideeën, en ze kunnen verschillen of overeenkomen. Als we al deze elementen samenvoegen tot een voorstelling, krijgen we hopelijk een lapjesdeken om trots op te zijn.
Joyce Timmerman
The Workshop
The workshop 2009
Evaluation of the theatre workshop 2007 revealed that together with the development of a play there was a need for training. At Mutare or indeed Zimbabwe there are no theatre schools and there are few institutes where performing artists can improve their skills. Therefore there is a large need for trainings with means. The needs are not similar for all performing artists. Roughly there is a need by directors and theatre developers and players and performers. This years theatre workshop will address both fields; the group will therefore sometimes be split into two according to interests.
We will give a workshop in which the elementary skills for acting and making a community play are trained and are further developed. Together we will develop a short play in which everyone will perform, both actors and directors.
During the workshop we will also focus on the development of educational workshops surrounding the play. At the end of the workshop, the play will be performed several times, on several locations. At the end of each play, children and youth will be invited to take part in a short theatre workshop surrounding the theme of the play given by members of our group.
Goals of the project:
-to create a community theatre play with a relevant theme to Zimbabwean society,
which will be performed on several places for many people in Mutare
-to create a short educational workshop belonging to the play especially for kids and youth,
this short workshop will be given right after the play has been performed
-to train the participants in several theatre skills, such as acting and developing a community theatre play
-to train the participants in developing and executing an educational workshop; transfer of training
-to train the trainers in working in a different cultural environment and widening their artistic knowledge
The project week by week:
Week 1: 13-19 April:
First there will be a meeting with the group to get acquainted, preferably at the place where the rehearsals will take place. During this meeting the course and content of the workshop, the mutual expectancies and codes of conduct are discussed and agreed. There will be a SWOT analysis. There will be a ‘round table conversation’; this means, that all the participants of the project will talk about relevant topics which could become theme’s for the play. To sit at a round table means; all voices are important and all will be heard.
In this first week we will also choose the subject/theme of the performance. We will make this decision in a second ‘round table conversation’. Interviews on this theme will be done in the townships. The outcome will be presented to each other in the form of theatrical scenes. A wide variety of material that is connected to this subject will be collected by performing improvisations but also through music, dance, already written text, and new text. And the actors will develop short acts themselves. Theatre skills will be trained by doing exercises every morning.
Week 2: 20-26 April:
Theatre skills will be trained by doing exercises in the morning.
In the second part of the daily rehearsals we will develop the performance.
Ideas about the educational workshop will start developing. The play and educational workshop will be conceptually linked.
Week 3: 27-3 May:
This last week we will develop the educational workshop and focus on the actor as a theatre teacher. Not all actors may teach in the end, but they will all have helped developing the workshop, so all will have an idea how to pass on theatrical skills. The educational workshop will address the same theme and acting style as is used in the performance. The short workshop will be practised on each other and on several kids and youth if possible.
At the end of this week and maybe during the weekend we will have performances and additional workshops for kids at Mutare.
Week 4: 4 and 5 May:
Evaluation of the project, the play and educational workshops.
We will discuss the SWOT analysis that was done in the beginning.
All participants will receive a letter which states they successfully finished the project if they did so. A farewell party.
Who will participate:
Men and women from different groups in Mutare can join.
A selection will take place before arrival of the trainers.
The group which we are working with has to have an equal number of man and women!
There can be a maximum of 12 participants. If participants took part in this theatre project twice before, they need to make way for new artists.
The reason for this construction of members of different groups is that we hope to widen the reach of this project by doing so, rather then to work with only one group.
The leaders and representatives of the groups can teach to their own groups what they have learned and spread the useful information in their own groups.
The groups that are allowed to take part in the workshop have to be involved in developing and playing of performances in which they are actually acting. We won’t work with members of groups that exclusively focus on dance or music.
The participants have to be available during the whole period.
All the participants have to abide to the following code of conduct:
- be there on time
- constructive contribution during the rehearsals
- listening and being respectful to the other participants
- no drinking
- speak English during the rehearsals
Period and planning:
The workshop takes place in April 2009.
The dispatching is for a period of three weeks.
|
Theater clinic in Mutare
Verslag van de workshop van april/mei 2009
De voorstelling: The land of the Hat
Vooraf leek het gekkenwerk om in drie weken een voorstelling te maken maar het is gelukt en ik ben trotser op het eindresultaat dan in de twee voorgaande jaren.
Zoals ieder jaar werkten we nu ook weer met een groep samengesteld uit leden van verschillende theatergroepen uit Mutare. Deze groep liep erg uiteen qua leeftijd, tussen 16 en 45 jaar en ze kenden elkaar nauwelijks maar er was vanaf de eerste dag een goede sfeer en we zijn met ze allen enorm productief geweest.
De subsidiegever Hivos had ons gevraagd iets over Tolerantie te maken. Ik krijg het altijd een beetje benauwd bij deze eisen en Joyce ook. Maar uiteindelijk hebben we het thema zo kunnen oprekken/indikken/transformeren of wat dan ook dat wij er wel iets mee konden. En zodoende hebben wij het met de groep vooral gehad over normaal zijn en anders zijn. Wat is normaal gedrag? Hoe reageren mensen op dat wat afwijkt? Etc.
Uiteindelijk hebben we een soort parabel gemaakt over The land of the Hat. Een land waar iedereen een hoed draagt. Op een dag loopt de man ZONDER hoed het gemeentehuis in...
In tegenstelling tot voorgaande jaren hebben we dit jaar de voorstelling in het theater gemaakt en gespeeld. Het theaterpubliek in Mutare is volgens mij gewend dat het theater op straat is, naar het theater gaan om een voorstelling te bezoeken is iets van lang vervlogen tijden en toen was het vooral iets de blanke bevolking. Courthauld Theatre staat al jaren leeg en dus was het maar zeer de vraag of we daar ooit publiek naartoe zouden kunnen lokken. Uiteindelijk zat op de voorstellingsdagen de zaal natuurlijk niet helemaal vol (er zijn 350 zitplaatsen) maar het was vol genoeg en tijdens de voorstelling druppelde er naar goed Zimbabwaans gebruik nog wat volk binnen.
Enorm zonde dat dit enorme pand al zo lang staat te verpauperen, het bleek super veel mogelijkheden te hebben. Er lag wel, zoals bij veel dingen in Zim, een enorme laag stof overheen, maar toen dat eenmaal weggeblazen was voelde ik me echt de koning te rijk met een eigen theater dat we 24 uur per dag tot onze beschikking hadden. Een totale vrijplaats.
Al jaren wordt er gesproken over een nieuw te bouwen cultuurcentrum en al jaren zit er geen schot in die zaak. Langzaam begint nu een idee te groeien om Courtauld nieuw leven in te blazen. Niet bij de grote bazen natuurlijk, nee die geloven nog steeds in Cultuurcentrum Utopia. Maar het idee groeit bij de kunstenaars. Daar waar het ook vandaan zou moeten komen, als je het mij vraagt. Zij zijn de enige die de hele zaak weer op gang zouden kunnen brengen door simpelweg het pand weer in gebruik te nemen en het te vullen met theater, dans en muziek en al het andere dat een podium verdient.
De 2 mannen die bij dit gebouw horen zijn nog even een vermelding waard.
Shaun Smith, de beheerder en tevens evenbeeld van Elton John, heeft ook de wens om de boel weer op te lappen. De cocktailbar in de foyer heeft hij alweer geopend. Binnenkort wil hij ook weer gaan regiseren. Hij houdt van Pantomimes for special occasions.
Patrick John was de congierge van het gebouw. Hij woonde aan de achterkant/onder het theater. Hier op de foto te zien toen we hem voor de zoveelste keer ’s ochtends vroeg om zijn hulp vroegen die we elke keer kregen. Erg fijn.
Ann’s minimaatschappij
In Mutare verbleven we in het hostel van Ann Bruce. Een blank Zimbabwaanse vrouw van middelbare leeftijd, met een af en toe onverstaanbaar accent, beide kinderen het land uit maar Ann zelf weigert het land ooit te verlaten. Ondanks dat de hele situatie haar heeft verbitterd en ik vaak gesprekken heb opgevangen in de trant van: ‘Hoe hebben ze het ooit zo ver kunnen laten komen?’ denk ik ook dat ze gelijk heeft om te zeggen dat je een oude boom niet meer moet gaan verplaatsen. En samen met haar staff, Emma met haar 5 kinderen, voert ze een vredig minimaatschappijtje. Het gezin woont naast het hostel en verzorgt het huishouden en de tuin en ze zorgen voor Ann en Ann zorgt voor hen. Emma vertelde me dat zij en the madame zowel moeder als dochter voor elkaar zijn, het hangt af van de situatie welke rol ze voor elkaar vervullen.
Wat het wonen bij Ann Bruce voor ons extra aantrekkelijk maakte was de aanwezigheid van Debby, de driejarige dochter van Emma.
Iedere morgen aan het ontbijt voerde ze een kleine ochtendshow op, ogenschijnlijk alleen geinteresseerd in de tekenfilmpjes op tv maar stieken bij elke beweging checkend of wij nog wel naar haar zaten te kijken. Dagelijks bij ons vertrek naar de repetities schalde ze keihard DOEIIIIIIII door de straat en ’s avonds als we weer thuis kwamen vereerde ze ons met kleine bezoekjes op Joyce d’r kamer. Joyce en Debby vonden elkaar helemaal op linguistisch vlak omdat hun taalniveau ongeveer gelijk was. (Joyce besteedde iets meer aandacht aan het leren van Shona dan ik.) Bij Debby testte Joyce haar uitspraak. Geen respons van Debby betekende dat het woord de volgende dag nog eens nagevraagd moest worden.
Verder hebben we met haar verstoppertje gedaan, liedjes gezongen, gekke bekken getrokken, we hebben even gekeken of Debby in een van onze koffers paste maar dat vond ze niet zo leuk en we hebben met haar geoefend hoe je kind op je rug te dragen zoals alle vrouwen in Zimbabwe dat doen.
De laatste week van ons verblijf was Ann niet thuis. De twee honden en de poes werden onmiddellijk na haar vertrek naar de tuin verbannen en Emma en haar gezin bouwde een groot bed in de woonkamer alwaar ze iedere avond tot diep in de nacht en groupe tv lagen te kijken. De sfeer in huis was die laatste week losser, erg leuk. Als de kat van huis…
De situatie in Zimbabwe
In augustus 2007 voelde je echt dat de situatie zich dagelijks verscherpte. Er was spanning en onzekerheid over wat er te gebeuren stond. Deze keer had ik het idee dat er weer wat lucht in de situatie zat, maar verschillende blanke inwoners van Mutare hebben me uitgelegd dat dit soort momenten van opluchting vaker voorkomen en dat het absoluut geen teken hoeft te zijn van een stijgende lijn. Het lijkt nu wel stabiel maar voor hoe lang?
In ieder geval liggen de schappen in de supermarkten weer vol.
Met de invoering van de Amerikaanse dollar veranderen de prijzen geen drie keer per dag meer. Maar lang niet iedereen blijkt toegang hebben tot die dollar. Er worden zelfs nog lonen uitgekeerd in Zimbabwaanse dollars schijnt. Tegenwoordig staan de rijen niet meer bij de bakker maar bij de bank. Er is een enorm tekort aan briefjes en dus aan wisselgeld. De supermarkt verzoekt je daarom vaak wat snoepjes aan te schaffen naast je gewone aankopen, om zo tot een mooi rond bedrag te komen en dus in staat te zijn om je wisselgeld te geven.
Tegenwoordig kosten veel dingen a dollar for two. De groente op de markt, de ritjes in de bus en de kleding op de fleemarket. Af en toe riep ik lukraak: ‘Is this a dollar for two?’ en vaak bleek het te kloppen!
Maar ja, volgens die eerder genoemde man zal de dollar binnenkort weer op zijn en zijn er nog steeds geen investeerders die iets willen met Zimbabwe, dus hoe verder?
En de powercuts zijn er ook nog steeds. Op een avond namen vrienden ons mee naar een soort uitkijkpunt om Mutare by Night te bekijken maar je raad het al: door de vele powercuts was het niet erg spectaculair. We hoopten nog even het moment mee te maken dat alles weer aan zou gaan, maar helaas.
Tot slot
Hoera voor de kunst omdat het mensen echt samenbrengt. Dat heb ik gemerkt op HIFA (Harare International Festival of the Arts, muziek/theater/dans/literatuur). Ik vind Harare geen fijne stad, er heerst een soort rare onderspanning. Toen ik er in 2007 rondliep werden we veel nageroepen en vervelend aangestaard. Maar op dit festival werd me duidelijk dat het ook anders kan in Harare. Misschien was het omdat er groepen van over de hele wereld optraden en er dus een iets diverser publiek was maar liever geloof ik dat het kwam door het omringt zijn met muziek, theater, dans, literatuur dat ons samenzijn zo vredig voelde.
Jans Meijman
|
